“Bruksizam nije samo zubni problem – to je signal tijela da postoji stres ili disfunkcija mišića i zglobova.”
Piše: Dr Jovana Dabić
Biografija: Dr Jovana Dabić diplomirala je 2024. godine na Stomatološkom fakultetu u Banjoj Luci. Tokom studija pokazala je izuzetnu posvećenost teorijskom i praktičnom dijelu obrazovanja. Paralelno sa akademskim studijama, stručnu praksu sticala je u privatnoj stomatološkoj ordinaciji, gdje je već tada započela intenzivno praktično usavršavanje i sticanje samostalnosti u kliničkom radu. To dragocjeno iskustvo stekla je u stomatološkoj ordinaciji Dental Studio Castra, gdje je kroz svakodnevni rad razvijala preciznost, profesionalni pristup i razumijevanje individualnih potreba pacijenata. Po završetku studija, svoj profesionalni put nastavila je upravo u ovom kolektivu. Tokom studija aktivno je učestvovala na regionalnim kongresima, radionicama i stručnim skupovima, prateći savremene trendove u stomatologiji i kontinuirano nadograđujući svoje znanje. Dr Jovana Dabić prepoznatljiva je po pažljivom pristupu pacijentima, smirenosti i želji da kroz kvalitetan rad i edukaciju doprinese podizanju svijesti o važnosti oralnog zdravlja. Nastavlja da se stručno usavršava, sa ciljem da svoje pacijente uvijek tretira prema najvišim standardima stomatološke prakse.
Bruksizam je poremećaj koji seže daleko u ljudsku povijest. Taj problem prisutan je gotovo od samih početaka čovječanstva — od najranijih civilizacija pa sve do savremenog čovjeka opterećenog stresom i ubrzanim načinom života. Škripanje zubima se od davnina smatralo kao znak bijesa, ljutnje i frustracije. Riječ bruksizam potiče od grčke riječi “brukein“ što znači škrgutanje zubima. Bruksizam je stanje koje podrazumijeva nevoljno stezanje ili škrgutanje zubima, najčešće u toku noći, ali ponekad i tokom dana. Ovaj problem, iako često potcijenjen, može dovesti do oštećenja zuba, boli u vilici, glavobolja i poremećaja spavanja.
PREVALENCIJA I EPIDEMIOLOGIJA
Međunarodna klasifikacija poremećaja spavanja tvrdi da čak 85-90% ljudi škripi zubima u nekom periodu tokom života, ali samo 5% njih razvije kliničke simptome. Neke studije izjavljuju da je prevalencija noćnog bruksizma izjednačena između oba pola, dok kod tzv. “budnog bruksizma“ te brojke idu u prilog ženama. Iznenađujuće je da se javlja čak i kod djece, i to 14–20%. Štaviše, može se pojaviti već nicanjem prvog zuba. Bruksizam se najčešće razvija u adolescentnoj dobi, između 18–29 godina, a izgleda da sa starenjem opada njegova učestalost. Zbog mimoilaženja u definicijama, razlika u metodama istraživanja, istraženih uzoraka populacije i subjektivnosti kliničkih nalaza, brojke o prevalenciji jako variraju.
UZROCI I RIZIČNI FAKTORI
Teorije o faktorima koji uzrokuju bruksizam i dan-danas su stvar kontroverze u savremenoj literaturi. Postoje dvije glavne teorije nastanka bruksizma:
- neuromuskularna smatra da morfološke nepravilnosti na zubima i malokluzije uzrokuju parafunkcijske kretnje poput škripanja i struganja. Taj etiološki model se bazira na teoriji da nedovoljno prilagođena okluzija rezultuje smanjenim tonusom žvačnih mišića. U odsustvu uravnotežene okluzije, aktivnost motornih neurona za žvačne mišiće je podstaknuta periodontalnim receptorima. Međutim, dokazano je da se bruksizam može pojaviti i kod osoba sa pravilnom okluzijom ili samo blagim odstupanjima, te da ga nema u nekim slučajevima s izrazito narušenom okluzijom.
- psihofiziološka po kojoj se tvrdi da su uznemirenja centralnog nervnog sistema u području bazalnih ganglija glavni uzrok bruksizma. Neravnoteža u obrađivanju informacija koje sprovode bazalne ganglije bi trebala biti odgovorna za mišićnu hiperaktivnost tokom noćne diskinezije poput bruksizma.
POSLJEDICE I KLINIČKI ZNAČAJ
Neliječeni bruksizam može dovesti do:
- istrošenosti i oštećenja zuba
- bolova u vilici,licu i vratu
- glavobolja i poremećaja spavanja
- dugoročnih problema sa temporomandibularnim zglobom
Savremeni pristupi u dijagnostici:
- noćni snimci spavanja i EMG analiza mišića
- digitalna analiza zagriza
- klinički pregled mišića i TMZ
TERAPIJA
Terapijski pristupi su multidisciplinarni:
- Dentalne šine (udlage): noćni štitnici za smanjenje opterećenja zuba i mišića
- Fizikalna terapija: vježbe opuštanja vilice i masaža mišića
- Psihološka podrška: tehnike smanjenja stresa, kognitivna terapija
- Farmakološka terapija: u pojedinim slučajevima primjena mišićnih relaksanata ili lijekova za spavanje
- Preventivni savjeti: pravilna higijena zuba, izbjegavanje žvakaće gume i prevelikog unosa kofeina
1.Dentalne šine (udlage)
Neki od učinaka udlage su:
- smanjuje hiperaktivnost, odnosno relaksira žvačnu muskulaturu
- pozicionira kondil u terapijski položaj, odnosno položaj centralne relacije
- štiti zube, njihov potporni aparat i meka tkiva od bruksizma
- smanjuje stepen ćelijske hipoksije, odnosno pritisak u gornjem zglobnom prostoru kod pomaka zglobne pločice
- bihevioralnim učinkom podiže samosvjesnost o položaju , funkciji i parafunkciji donje vilice
- postiže placebo efekat
2.Fizikalna terapija
Fizikalna terapija obuhvata vježbe opuštanja vilice i masažu mišića u području temporomandibularnog zgloba (TMZ), s ciljem smanjenja napetosti i bolova. Vježbe se sastoje od laganih pokreta otvaranja i zatvaranja usta, kontrolisanog pomjeranja vilice naprijed i u stranu, te istezanja koje pomaže u vraćanju normalne funkcije zgloba. Masaža žvačnih mišića dodatno poboljšava cirkulaciju, smanjuje grčeve i ublažava pritisak koji dovodi do škripanja zuba. Redovno izvođenje ovih vježbi doprinosi boljoj pokretljivosti vilice, opuštanju mišića lica i smanjenju simptoma bruksizma.
3.Psihološka podrška
Gdje završava stomatologija, a počinje psihologija? Stomatolog je često prvi stručnjak koji prepozna problem, jer pacijent najčešće dolazi zbog bola, osjetljivosti zuba ili estetskih promjena. Nakon kliničke dijagnoze i terapije (npr. izrada udlage), važno je procijeniti postoji li psihološka komponenta koja zahtijeva dodatnu intervenciju. Granica nije strogo definisana, ali ključni pokazatelji za upućivanje pacijenta psihologu ili psihijatru su:
- izražen dnevni bruksizam povezan s emocionalnim stresom,
- hronična napetost i nesanica,
- anksiozni ili panični poremećaji
- nemogućnost kontrolisanja navike uprkos stomatološkoj terapiji.
Jedna od najistraženijih i najefikasnijih psiholoških metoda u liječenju bruksizma je CBT (kognitivno-bihevioralna terapija).Ova terapija pomaže pacijentima da identifikuju stresore i obrasce ponašanja koji potiču škrgutanje, nauče tehnike relaksacije i svjesne kontrole mišića i da razviju zdrave mehanizme nošenja sa stresom. Istraživanja pokazuju da kombinacija stomatološke terapije (npr. noćne udlage) i CBT-a daje značajno bolje i dugotrajnije rezultate nego bilo koji pristup pojedinačno.
4.Farmakološka terapija
-primjenjuje se u težim slučajevima, kada su simptomi izraženi i kada pacijenti ne reaguju dovoljno na druge metode. U takvim situacijama mogu se koristiti mišićni relaksanti za smanjenje napetosti žvačnih mišića ili blagi lijekovi za spavanje radi poboljšanja kvaliteta sna i smanjenja noćnog škripanja zuba. Ova terapija se uvijek sprovodi uz stručni nadzor stomatologa ili ljekara.
Bruksizam je kompleksno stanje koje zahtijeva individualizovan i interdisciplinaran pristup. Pravovremena dijagnoza i kombinacija dentalne, psihološke i fizikalne terapije ključni su za očuvanje oralnog zdravlja i kvaliteta života pacijenta.