PIŠU: dr. Tijana i dr. Tanja Toroman
Biografija: Tanja Toroman, rođena 1995. godine u Prijedoru. Osnovnu školu i gimnaziju završila u Kozarskoj Dubici. Diplomirala je na Medicinskom fakultetu u Banjoj Luci-smjer stomatologija. Jedan je od osnivača stomatološke ordinacije „Toroman“ gdje je nakon studija započela svoje lično usavršavanje. Učesnik mnogobrojnih kongresa i u matičnoj zemlji, ali i van njenih granica.
Tijana Toroman, rođena 1989. godine u Bosanskoj Gradiški. Osnovnu školu i gimnaziju završila u Kozarskoj Dubici. Diplomirala je na Medicinskom fakultetu u Banjoj Luci-smjer stomatologija. Godine 2024. otvara stomatološku ordinaciju „Toroman“, gdje svakodnevno primjenjuje svoje dugogodišnje iskustvo. Učesnik je brojnih međunarodnih kongresa i edukacija.
Trauma zuba posljedica je djelovanja veće ili manje sile na zub ili više zuba koja uzrokuje prelom tvrdog zubnog tkiva i moguću povredu struktura koje fiksiraju zub u kosti. Uzroci traume zuba uglavnom su direktne mehaničke sile (pad ili direktan udarac zuba o tvrdu podlogu). Svaka trauma zuba je ozbiljna povreda i potrebna je intervencija stomatologa.
Povrede mliječnih zuba
1. Naprslina i prelom gleđi krunice
Naprslina predstavlja nepotpuni prelom krunice mliječnog zuba ograničen samo na tkivo gleđi, a bez gubitka zubne supstance. Prelom gleđi predstavlja gubitak dijela zubne supstance usljed traume ograničen samo na gleđ. Nije potrebna nikakva restaurativna procedura, eventualno zaobliti oštre ivice gleđi.
2. Prelom gleđi i dentina mliječnog zuba bez otvaranja pulpe
Stomatološki tretman uključuje zaobljavanje oštrih ivica odlomljene gleđi, nadoknada odlomljenog segmenta kompozitom ili glas-jonomer cementom ukoliko pacijent ne sarađuje.
3. Prelom gleđi i dentina mliječnog zuba sa otvaranjem pulpe
Ako se pacijent javio do 24h od povrede radi se prekrivanje pulpe ili vitalna amputacija preparatom na bazi kalcijuma ili MTA. Ako je prošlo više od 24h od povrede radi se vitalna ekstirpacija. Restauraciju krunice zuba uraditi što je prije moguće.
4. Uzdužni prelom krunice i korijena mliječnog zuba
Prekid kontinuiteta gleđi, dentina i cementa sa odlomljenim fragmentima. Perkusija i pomijeranje fragmenata je bolno. Indikovano je vađenje povrijeđenog zuba.
5. Prelom korijena mliječnog zuba
Uočavaju se luksacioni pokreti, zub je osjetljiv na perkusiju i najčešće je ova povreda zuba udružena sa povredom potpornog aparata zuba. Terapija podrazumijeva ekstrakciju kruničnog dijela zuba, korijenski se ekstrahuje ukoliko je lako dostupan, u ostalim slučajevima se čuva stalni zametak.
6. Potres mliječnog zuba
Blaga povreda potpornih tkiva mliječnog zuba sa otokom i krvarenjem unutar periodontalnog ligamenta. Zub je osjetljiv na dodir i perkusiju. Stomatološki tretman nije potreban.
7. Istisnuće mliječnog zuba
Dovodi do kidanja periodontalnih vlakana i djelimičnog istisnuća zuba iz alveolarne čašice. Povrijeđeni zub izgleda izduženo i prisutna je patološka pokretljivost zuba. Ukoliko je istisnuće manje od 3mm vrši se blaga digitalna repozicija zuba, a ukoliko je većeg obima preporučuje se ekstrakcija.
8. Bočno rasklaćenje mliječnog zuba
Teška povreda potpornog tkiva uz kidanje i kompresiju periodontalnih vlakana. Dislokacija zuba u vestibulo-oralnom smjeru, često uz prelom vestibularne ili oralne lamele. Zub je najčešće nepokretljiv. Preporučuje se, uz primjenu lokalne anestezije, digitalna repozicija. Ukoliko je dislokacija zuba izražena indikovana je ekstrakcija.
9. Utisnuće mliječnog zuba
Utiskivanje zuba u aksijalnom pravcu koštanog tkiva zubnog nastavka, uz teško oštećenje perodontalnih vlakana, pulpnog i cementnog tkiva. Preporučuje se retroalveolarni snimak. Ukoliko je vrh korijena intrudiranog mliječnog zuba utisnut ka labijalnoj lameli sačekati spontanu reerupciju, a ukoliko je utisnut oralno indikovana je pažljiva ekstrakcija zuba.
10. Traumatska ekstrakcija mliječnog zuba
Povreda potpornog tkiva sa potpunim prekidom periodontalnih vlakana i neurovaskularnog snopa i potpunom dislokacijom iz alveolarne čašice. Prognoza za povrijeđeni zub je izrazito nepovoljna s obzirom da se replantacija ne preporučuje kao terapijski postupak. Posljedice za stalnu denticiju ne postoje.
Povrede stalnih zuba
1. Prelom gleđi i dentina stalnog zuba sa otvaranjem pulpe
Eksponirano tkivo je osjetljivo na nadražaje. Najčešće indikovana terapija je ektirpacija pulpe. Nakon endodontskog tretmana radi se estetska nadoknada kompozitnim materijalom ili protetskom nadoknadom.
2. Uzdužni prelom krunice i korijena stalnog zuba bez otvaranja pulpe
Zub je bolno osjetljiv na horizontalnu i vertikalnu perkusiju. Prvi stomatološki tretman je imobilizacija frakturiranog kruničnog dijela zuba za susjedne zube. Definitivni stomatološki tretman uključuje uklanjanje kruničnog dijela zuba i funkionalna restauracija preostalog dijela zuba, uklanjanje kruničnog dijela frakturiranog zuba i hirurško eksponiranje frakturne povrsine, ortodontsko ili hirurško izvlačenje preostalog dijela prelomljenog zuba, ekstrakcija zuba.
3. Uzdužni prelom krunice i korijena stalnog zuba sa otvaranjem pulpe
Postoji osjetljivost na horizontalnu i vertikalnu perkusiju. Prvi stomatološki tretman uključuje stabilizaciju frakturiranog kruničnog fragmenta za susjedni zub. Definitivni stomatološki tretman uključuje uklanjanje kruničnog dijela zuba i funkionalna restauracija preostalog dijela zuba, uklanjanje kruničnog dijela frakturiranog zuba i hirurško eksponiranje frakturne povrsine, ortodontsko ili hirurško izvlačenje preostalog dijela prelomljenog zuba, dekoronacija i prezervacija korijena u alveoli do kasnije planiranje rehabilitacije implantatom, ekstrakcija zuba.
4. Prelom korijena stalnog zuba
Uglavnom je udružen sa drugim povredama, od kojih je najčešći prelom alveolarnog nastavka. Uočava se patološka pokretljivost, zub je bolno osjetljiv na horizontalnu i vertikalnu perkusiju uz pojavu diskoloracije povrijeđenog zuba. Prvi stomatološki tretman uključuje hitnu repoziciju i stabilizaciju fleksibilnim splintom.
Definitivni stomatološki tretman obuhvata praćenje vitaliteta pulpe minimum godinu dana. Ukoliko dođe do nekroze pulpe preporučuje se tretman kanala korijena do linije preloma. Ako nastanu patološke promjene u parodoncijumu indikacija je ekstrakcija zuba.
5. Potres stalnog zuba
Povreda koja se karakteriše otokom i krvarenjem unutar parodontalnog ligamenta. Zub je bolan na dodir i perkusiju. Stomatološki tretman nije potreban. Neophodno je pratiti vitalitet tkiva pulpe.
6. Djelimično rasklaćenje stalnog zuba
Povreda potpornog tkiva zuba koje izaziva nasilni prekid dijela periodontalnih vlakana i patološku pokretljivost bez dislokacije. Povrijeđeni zub je bolan na dodir i perkusiju. Moguće je krvarenje iz gingivalnog sulkusa. Stomatološki tretman najčešće nije potreban. Može se izvršiti imobilizacija fleksibilnim splintom dvije nedjelje.
7. Istisnuće stalnog zuba
Dolazi do kidanja periodontalnih vlakana i djelimičnog istisnuća zuba iz alveolarne čašice. Izražena je patološka pokretljivost, čak i u aksijalnom smjeru. Prvi stomatološki tretman podrazumijeva blagu repoziciju povrijeđenog zuba i stabilizaciju pomoću fleksibilnog splinta dvije nedjelje. Definitivni tretman obuhvata endodontsku terapiju ukoliko dođe do nekroze pulpe.
8. Bočno rasklaćenje stalnog zuba
Teška povreda potpornog tkiva stalnog zuba gdje dolazi do kidanja i kompresije periodontalnih vlakana. Uočava se dislokacija povrijeđenog zuba, patološka pokretljivost uz prelom vestibularne, a rjeđe oralne lamele. Prvi tretman uključuje digitalnu ili hiruršku repoziciju zuba i stabilizaciju splintom tokom četiri nedelje. Definitivni tretman je endodontsko liječenje ukoliko dođe do nekroze pulpe.
9. Utisnuće stalnog zuba
Utiskivanje zuba u aksijalnom pravcu sa nagnječenjem periodontalnih vlakana, pulpnog i cementnog tkiva i okolne alveolarne kosti. Uočljiva je nepokretljivost zuba. Ukoliko je zub utisnut manje od 3mm čeka se spontana reerupcija. Ukoliko do toga ne dođe indikovana je hirurška ili ortodontska repozicija prije nastanka ankiloze. U slučaju da je utisnut više od 7mm radi se hirurška ili ortodontska repozicija uz endodontski tretman dvije do četiri nedjelje nakon repozicije.
10. Traumatska ekstrakcija stalnog zuba
Klinička slika je dramatična i često praćena udruženim povredama. Odluku o replantaciji donijeti na osnovu opšteg stanja i anamneze. Ukoliko je prošlo manje od 60min od povrede radi se ispiranje korijena fiziološkim rastvorom, uklanjanje krvnog ugruška iz alveole i replantacija zuba uz radiološku kontrolu, postavlja se splint na dvije nedjelje uz antibiotsku terapiju.
Nakon 7-10 dana radi se endodontski tretman. Ukoliko je prošlo više od 60min, zub se potapa u rastvor NaF 20 min, nakon toga se očisti alveola i izvrši replantacija uz postavljanje splinta 2 nedjelje, uz antibiotsku terapiju. Endodontski tretman se sprovodi nakon 10 dana.